Quyền tác giả của “Tôi đưa em sang sông” – một góc nhìn khác

Xin chào các bạn,

Có một chủ đề mà mình cảm thấy thú vị (đang là hot topic trên báo chí mà xã hội đang quan tâm) và mình muốn đăng lên những suy nghĩ của mình dựa trên những gì mình study được về chủ đề này trong bài viết này.

Mục đích của bài viết này là để tìm hiểu được ai mới thực sự là tác giả của bản nhạc "Tôi đưa em sang sông", bài hát đang lùm sùm về bản quyền tác giả giữa nhạc sĩ Y Vũ và cố nhạc sĩ Nhật Ngân.

Y VũNhật Ngân đều là những nhạc sĩ tên tuổi và mỗi người đều có một kho tàng âm nhạc lớn với nhiều bài hát nổi tiếng ( không cần phải nhờ tới bài "Tôi đưa em sang sông" mới làm nên tên tuổi của họ). Việc nhạc sĩ Y Vũ gần đây tuyên bố ông là tác giả duy nhất của bài hát khiến nhiều người khó hiểu tại sao ông lại quyết tâm giành quyền tác giả đến vậy cho bài hát này. Theo Y Vũ, ông muốn "lấy lại danh dự" của mình từ bài hát này. 

Không có một câu trả lời dễ dàng cho việc ai là tác giả của "Tôi đưa em sang sông". Tất cả những tư liệu trong bài viết đều được lấy từ Internet mà mình đã mất vài giờ để tìm, đọc và digest. Mình muốn tranh luận vì mình thấy không có một tờ báo trong nước nào theo đến cùng chủ đề này. Hầu như tất cả đều ngầm ủng hộ nhạc sĩ Y Vũ là tác giả duy nhất của bài hát dựa theo những gì ông đã chia sẻ trong một chương trình truyền hình gần đây ( nghe nhạc sĩ Y Vũ nói về tác giả của ca khúc tại đây). Điều này khiến mình cảm thấy truyền thông trong nước đang có khuynh hướng thiên vị cho một phía.

Do đó, những tư liệu mình cung cấp ở đây là những tư liệu support cho nhạc sĩ Nhật Ngân. Như chúng ta biết, đất nước Việt Nam có một quá khứ chia rẽ do chiến tranh để lại và âm nhạc cũng không nằm ngoài ảnh hưởng của nó. Đó là lý do mà mình nghĩ rằng các trang báo chí trong nước đưa tin về chủ đề này đã có một chút gì đó thiếu công bằng. Có thể chúng ta không đồng ý với quan điểm chính trị của người khác và những sự lựa chọn của họ trong một giai đoạn lịch sử của đất nước - nhưng sự thật là sự thật [mình biết thế hệ sau chiến tranh và không bị tác động nhiều của cuộc chiến như mình sẽ dễ dàng hơn nhiều để chấp nhận điều này ] và luôn có nhiều góc nhìn khác nhau cho một vấn đề. Mời các bạn đọc những tư liệu dưới đây và tự đưa ra kết luận của riêng mình.

Ai là tác giả của “TÔI ĐƯA EM SANG SÔNG”?

Bài viết đầu tiên mời các bạn đọc là bài của tác giả Võ Anh Dũng (Cựu học sinh trường Phan Thanh Giản , thành phố Đà Nẵng). Theo mình hiểu thì nhạc sĩ Nhật Ngân là cựu học sinh trường Phan Châu Trinh và chơi rất thân với nhóm trường Phan Thanh Giản, và nói nôm na là bài hát "đầu tay" của nhạc sĩ Nhật Ngân đã phổ biến trong giới học sinh Đà Nẵng rất lâu trước khi nó được published ở Sài Gòn. 

Đêm qua xem video clip phỏng vấn ông Y Vũ về cuộc đời tình ái và tác quyền của nhạc phẩm Tôi Đưa Em Sang Sông tôi cảm thấy buồn và buồn.....cười.

Buồn vì tình người, tình bạn của Y Vũ đối với nhạc sĩ Nhật Ngân và buồn cười vì sự trơ trẽn, gian manh nhưng dấu đầu hở đuôi của ông ta.

Tôi xin nêu lên những đều tôi biết chắc chắn nhạc phẩm Tôi Đưa Em Sang Sông(TĐESS) được viết bởi Nhật Ngân ( và có thể có sự cộng tác của Y Vũ vì trên bản nhạc có tên của 2 người) và những suy đoán của tôi về nhân cách của Y Vũ cũng như lý do tại sao Y Vũ có tên chung trên bản nhạc TĐESS.

I/ NHỮNG TÀI LIỆU CHỨNG MINH TĐESS LÀ CỦA NHẬT NGÂN.

- Khi nhạc sĩ Nhật Ngân vừa nằm xuống, ca sĩ Quỳnh Giao, một ca sĩ nổi tiếng đã có 1 cuộc nói chuyện về cuộc đời của cố nhạc sĩ Nhật Ngân ( nguồn: You Tube: "Tuởng nhớ nhạc sĩ Nhật Ngân") cho biết bà là cháu họ của Nhật Ngân và khi Nhật Ngân vừa viết xong ca khúc này có đưa cho thân phụ của bà là nhạc sĩ DươngThiệu Tước xem qua.

Nhạc sĩ DươngThiệu Tước khen TĐESS quá hay và đề nghị Nhật Ngân nhờ nhạc sĩ Y Vân giúp phát hành bản nhạc này vì thời đó Y Vân là 1 nhạc sĩ vai vế, quen biết nhiều nhà xuất bản. Trong lúc này tên tuổi Y Vũ chưa được nhắc đến. Nhạc sĩ Y Vân là anh ruột của Y Vũ.

- Đầu thập niên 1960 trong 1 lần về Đà Nẵng thăm gia đình, Nhật Ngân đã đưa bài TĐESS cho cho 1 người bạn thân của mình là anh Nguyễn Đức Bông ( giọng ca hàng đầu của trường trung học Phan Châu Trinh) hát thử, sau đó anh Bông đã trình bày bản nhạc nầy tại ty thông tin Đà Nẵng và đã được khán giả nhiệt liệt yêu thích.

Anh Nguyễn Đức Bông hiện có mặt tại San Jose, California.

Một thời gian sau TĐESS được phát hành tại Sài Gòn và bản nhạc giấy TĐESS đã được bán hết trong ngày đầu tiên phát hành tại Đà Nẵng.

- Mối tình trong TĐESS là một mối tình đẹp, ngang trái của nhạc sĩ Nhật Ngân đã một thời làm xôn xao giới học sinh trung học Đà Nẵng. Người tình của cố nhạc sĩ Nhật Ngân không có cây xăng và Nhật Ngân đi bộ mỗi lần đưa đón người yêu của mình.

- Trong thời gian dạy học tại trường Phan Thanh Giản, rất nhiều học sinh đã hát bài hát TĐESS trong các kỳ thi âm nhạc và hàng ngàn môn sinh của nhạc sĩ Nhật Ngân hiện ở trong nước cũng như đang sống ở hải ngoại đều biết chắc TĐESS là của Nhật Ngân.

- Nhạc phẩm TĐESS đã ra đời gần 60 năm, tại sao khi Nhật Ngân còn tại thế Y Vũ không bạch hoá đó là sáng tác của mình mà phải chờ khi Nhật Ngân nằm xuống mới làm chuyện này? 

- Nhạc sĩ Nhật Ngân khi còn đi học cho đến lúc thành danh là một người rất chừng mực, ít nói và khiêm nhượng. Ông thương ai thì ai cũng biết nhưng khi ông giận ai thì rất ít người biết.

II/ NHỮNG SUY ĐOÁN VỀ TÊN NHẬT NGÂN VÀ Y VŨ CÙNG NẰM TRÊN BẢN NHẠC TÔI ĐƯA EM SANG SÔNG.

Nói suy đoán vì tôi dựa trên những gì mà Y Vũ trả lời trong những lần phỏng vấn của giới truyền thông trong nước, và suy đoán thì có thể đúng và cũng có thể sai.

- Trong cuộc phỏng vấn mới đây Y Vũ cho biết lý do tại sao Nhật Ngân có tên trên bản nhạc TĐESS như sau:

Ông nói nhạc sĩ Y Vân, anh ruột của ông, có 2 người học trò là Nhật Ngân và Anh Thy. Khi Y Vũ sáng tác TĐESS, Y Vân thấy bản nhạc này hay quá mới đề nghị Y Vũ cho Nhật Ngân đứng tên chung ( nôm na là ăn có) để Nhật Ngân "dễ nổi tiếng". Chuyện này chỉ có ông Trời, Y Vân và Nhật Ngân biết nhưng Trời thì ở xa còn nhạc sĩ Y Vân và Nhật Ngân không còn nói được.

Theo suy đoán của tôi thì, như ca Sĩ Quỳnh Giao đã nói ở trên, khi thấy Nhật Ngân có 1 sáng tác quá hay mà em mình là Y Vũ vẫn còn vô danh nên Y Vân thương lượng với Nhật Ngân đồng ý để tên Y VŨ trên bản nhạc. Y Vân là 1 tên tuổi lớn, quen rất nhiều nhà xuất bản nên những bản nhạc nào do ông quảng bá đều rất thành công. Nhật Ngân lúc bấy giờ chỉ là 1 thanh niên dưới 20 tuổi, chân ướt chân ráo từ Đà Nẵng vào, chưa thành danh ở Sài Gòn nên đã chấp nhận đề nghị của Y Vân.

- Cũng trong cuộc phỏng vấn đó Y Vũ cho biết động cơ ông ta viết TĐESS là vì người yêu tên Thanh, con của chủ 1 cây xăng, bất ngờ bỏ ông đi lấy chồng. Ông cũng khoe ông được người yêu cho đổ xăng chùa mỗi lần ông đến thăm...cây xăng. Khi nghe người yêu đi lấy chồng, ông buồn lắm và uống rượu đến mê man ở gần 1 nghĩa trang nào đó.

Tôi không biết là ông buồn vì mất người yêu hay buồn vì....hết chỗ đổ xăng chùa!

- Ông cũng khoe là ông có đến dự đám cưới của bà Thanh. Chính miệng ông nói là ông ngồi trong tiệc cưới mà cả nhà trai lẫn nhà gái không biết ông là ai. Nghe đến đó tôi bật cười vì nhớ lại ở quê tôi có 1 nhân vật rất nổi tiếng là đi ăn chực đám cưới. Ông ta biết chổ nào có đám cưới là áo dài, khăn đóng chỉnh tề đến ngồi vào bàn tiệc. Nhà gái tưởng ông là khách của nhà trai và ngược lại nên ông ung dung ăn uống no say. Không biết những ai trong quý vị có can đảm đi dự đám cưới của người yêu mình đi lấy chồng không nhỉ?

- Y Vũ lần nào được phỏng vấn cũng khoe ông ta có đến 34 mối tình. Thật khâm phục, khâm phục và khâm phục. Có điều lạ là bà nào cũng bỏ ông trước theo ông kể. Ông thổ lộ là ông không biết nguyên nhân tan vỡ của những mối tình.

Tôi thì suy đoán như sau: ông đã có 1 người yêu con của chủ cây xăng để ông đổ xăng chùa thì biết đâu chừng trong số 33 bà còn lại có 1 bà là con của chủ nhà hàng bánh cuốn, 1 bà là con của chủ nhà hàng bán phở, một bà là con của chủ nhà hàng bán cơm tấm bì chả, một bà là con của chủ xe nước mía, v.v.., nhưng vì thấy ông ta đổ xăng chùa, ăn chực, uống chờ nhiều quá nên những người tình đã bỏ ông như những con tàu đã bỏ sân ga vì sân ga....đầy rác bẩn.

Tôi xin nhắc lại sự thật là sự thật còn suy đoán thì....may rủi.

Chữ nghĩa ít nên bài viết của tôi hơi lượm thượm, mong quý vị lượng thứ cho.

Tôi kính nhờ quý vị, nhất là quý vị ở VN, share bài viết nầy, nếu có thể, để nói hộ cho một người đã nằm xuống là cố nhạc sĩ Nhật Ngân và nhất là cho sự công bình.

Longview, tháng 11, 2017
Võ Anh Dũng

Bài viết thứ 2 là tự sự của mỗi tác giả về hoàn cảnh ra đời của ca khúc "Tôi đưa em sang sông". Mình để tâm sự của hai tác giả song song nhau để các bạn có thể đọc và tự rút ra cảm nhận riêng. Đây là những tâm sự rất cá nhân và rất khó "moi" thông tin cho việc tìm hiểu quyền tác giả của bài hát. 

Đó là nhạc ghi lại mối tình đầu của em. Dạo đó, em còn là học sinh trường trung học tư thục Hàn Thuyên ở phố Cao Thắng, gần nhà và lớp nhạc của anh [Y Vân], yêu một nữ sinh cùng lớp tên là Thanh. Đó là mối tình học trò, trong trắng. Tình yêu chúng em chỉ cảm nhận qua ánh mắt trao đổi chứ chưa một lần nắm tay nhau. Nhà nàng giàu sang, có cây xăng ở Ngã Bảy Lý Thái Tổ, còn em thì nghèo, chỉ có chiếc xe gắn máy hiệu Bromic do anh Y Vân mua cho. Nàng dặn em, mỗi ngày cứ vào buổi chiều, canh đúng giờ nàng ra thay thế cho cha mẹ nàng về nhà nghỉ ngơi, thì tới để nàng đổ đầy bình xăng cho, không phải trả tiền. Và cứ thế, rồi bẵng đi một tuần, không thấy Thanh đi học và ra cây xăng. Em nhớ Thanh quá, mới lấy hết can đảm tới nhà nàng, hỏi thăm cô em gái nàng, thì được biết mấy hôm nay nhà bận rộn vì phải tiếp nhận lễ hỏi cưới chị Thanh do cha mẹ gả cho một ông bác sĩ cũng hơi lớn tuổi. Được tin nàng lấy chồng, em buồn quá, lủi thủi ghé nhà một người bạn ở một xóm nghèo, gần nghĩa trang. Tối đó, lần đầu tiên em uống rượu say. Mãi đến khoảng 2 giờ sáng mới tỉnh rượu, em mở cửa sổ, nhìn ra thấy mưa rơi hiu hắt trên những nấm mộ, em bèn cầm cây đàn guitar và ứng khẩu hát như người ứng tác:

“Nếu như trời không mưa

“Đường vắng đâu cần tôi đưa

“Nàng đã quên cả lối về, quên cả người trong gió mưa....!”

Từ đó đến sáng, em đã hoàn thành bài nhạc một cách không ngờ. Và chỉ trong vòng 3 tháng, ca khúc “Tôi Đưa Em Sang Sông” trở nên thịnh hành, được hát liên tục ở các đại nhạc hội ca nhạc và đài phát thanh Sài Gòn với tiếng hát ngọt ngào của ca sĩ Lệ Thu. (Nguồn tại đây)

  Nhật Ngân cho biết tiếp về sự phát hành của bài hát, qua bài viết của ký giả kịch ảnh, sân khấu Trường Kỳ :  … “ Mặc dù chưa có phương tiện phổ biến rộng rãi trong thời gian đầu, nhưng "Tôi Đưa Em Sang Sông" đã trở thành một ca khúc được giới học sinh Đà Nẵng rất ưa thích, chép tay chuyền cho nhau hát. Sau đó Nhật Ngân gửi ca khúc này vào Sài Gòn nhờ nhạc sĩ Y Vân phổ biến dùm, với sự sửa đổi một vài chữ trong bản nhạc cho hợp với đường lối của Bộ Thông Tin. Lúc đó không cho phép phổ biến những nhạc phẩm ủy mị, ướt át.

 Câu "Rồi thời gian lặng lẽ trôi, đời tôi là cánh mây trôi bốn phương trời. Và đời em là cánh hoa thì bao người ước mơ, đưa đón trông chờ" được nhạc sĩ Y Vân đổi thành "Rồi thời gian lặng lẽ trôi, đời tôi là chiến binh đi khắp phương trời. Mà đời em là ước mơ đẹp muôn ngàn ý thơ, như ngóng trông chờ" cho phù hợp với hoàn cảnh chiến tranh của đất nước.

 Câu kết của bản chính là "Nàng đã thay một lối về, thay cả bàn tay đón đưa" cũng đã được Y Vân đổi thành "Nàng đã thay một lối về, quên cả người trong gió mưa."

Sự thay đổi lời ca này đã khiến cho tác giả cảm thấy "hẫng" đi một chút, như lời ông nói, vì không đúng với tâm trạng của mình, khi chưa hề trải qua đời sống trong quân ngũ.

Hơn nữa, vì tác giả còn là một người chưa có tên tuổi, nên cần nhờ tới một nhạc sĩ nổi tiếng đứng chung tên với "Tôi Đưa Em Sang Sông" để dễ dàng đến với quần chúng hơn. Khi được phát hành, "Tôi Đưa Em Sang Sông" được ký tên bởi hai người là Trần Nhật NgânY Vũ…” (Nhật Ngân 40 năm Âm Nhạc-Trường Kỳ) (Nguồn tại đây)

Kết luận

1/ Theo mình, điểm mấu chốt nằm ở thời gian tác phẩm ra đời. Theo bài viết thứ nhất của tác giả Võ Anh Dũng, ca khúc này đã được Nhật Ngân giới thiệu ở Đà Nẵng vào "đầu thập niên" 1960 và "một thời gian sau" mới được xuất bản ở Sài Gòn. Theo bằng chứng của nhạc sĩ Y Vũ, bản gốc của bài hát là ngày 5/6/1962 mà ông đã tìm lại được trong "ngăn tủ của mẹ ông sau khi bà qua đời". Như vậy chỉ cần chứng minh rằng ca khúc này đã được hát ở Đà Nẵng trước tháng 6 năm 1962 thì chúng ta đã chứng minh được về đây chính là ca khúc của nhạc sĩ Nhật Ngân

Bản thảo (bản gốc) của "Tôi đưa em sang sông" của nhạc sĩ Y Vũ

2/ Để chứng minh được "Tôi đưa em sang sông" được sáng tác trước tháng 6 năm 1962 thì phải mời được những người có liên quan chẳng hạn như Nguyễn Đức Bông ( cựu học sinh trường Phan Châu Trinh, người đầu tiên hát bài này theo như tác giả Võ Anh Dũng) xác minh lại thời điểm ông ấy hát bài này. Mặc dù hầu hết những người có liên quan tới bài hát ở Đà Nẵng vào thời điểm đó đều đang sống ở nước ngoài, nhưng việc contact với họ hoàn toàn không khó nếu báo chí thực sự muốn đi đến cùng vụ việc. Tác giả Võ Anh Dũng thậm chí còn cho biết Nguyễn Đức Bông hiện đang sống ở San Jose, California.

3/ Có thể kiểm tra lại dữ liệu của ty Thông tin Đà Nẵng, đơn vị phổ biến ca khúc này lần đầu tiên ( theo như tác giả Võ Anh Dũng). Việc này theo mình cũng hoàn toàn không khó.

4/ Việc nhiều người đặt câu hỏi tại sao nhạc sĩ Y Vũ lại tuyên bố quyền tác giả khi mà cả nhạc sĩ Nhật NgânY Vân đều không còn nữa hay tại sao ông không tuyên bố quyền tác giả trước đó khi mà tất cả stakeholders đều còn sống để có thể tranh luận với ông. Theo nhạc sĩ Y Vũ, lúc đó để thêm tên nhạc sĩ Nhật Ngân theo lời của anh trai Y Vân bởi vì ông "rất vô tư và hoàn toàn không nghĩ đến những rắc rối của mấy chục năm sau". Thực sự tìm câu trả lời theo hướng trả lời những "tại sao" này sẽ không đi đến đâu. Nhiều người còn nêu vấn đề về "phông văn hóa" nhưng đó không phải là câu trả lời mang tính lý lẽ - mặc dù về tình, chúng ta phần nào có thể hiểu được việc "con gà tức nhau tiếng gáy". Qua tìm hiểu trên Internet, cả nhạc sĩ Nhật Ngân và Y Vũ đều sinh năm 1942, và theo lời nhạc sĩ Y Vũ trên báo Thanh Niên"Nhật Ngân lúc đó còn là học trò của anh tôi. Tôi chưa nổi tiếng làm sao Nhật Ngân nổi tiếng được".

5/ Tiền bản quyền truyền hình : theo mình thì nhạc sĩ Y Vũ đã đúng [về tình, còn thực tế về lý như thế nào thì phải để các luật sư lên tiếng vì hải ngoại và miền Nam là hai cộng đồng khác nhau]. Việc ông không nhận được tiền bản quyền từ ca khúc này theo mình một bất công, bởi dù sao khi phát hành ca khúc này thì tác giả đã được đề chung là " Y - Vũ Nhật - Ngân".

6/ Tác giả Võ Anh Dũng có một câu rất ẩn ý khiến mình suy nghĩ : "Nhạc sĩ Nhật Ngân khi còn đi học cho đến lúc thành danh là một người rất chừng mực, ít nói và khiêm nhượng. Ông thương ai thì ai cũng biết nhưng khi ông giận ai thì rất ít người biết". Liệu cố nhạc sĩ Nhật Ngân có giận nhạc sĩ Y Vũ lúc sinh thời?

Đối với cá nhân mình qua những gì mình tìm hiểu được, cố nhạc sĩ Nhật Ngân contribute khoảng 90% nội dung ca khúc này và anh em nhạc sĩ Y Vân - Y Vũ đóng góp 10%. Còn ý kiến của các bạn thì như thế nào?

Chia sẻ bài viết

2 thoughts on “Quyền tác giả của “Tôi đưa em sang sông” – một góc nhìn khác”

  1. Kể ra thì cha Y Vũ nhận bừa quá, ổng tính làm Vinh Sử 2 chăng?. Bản Thảo ghi ngày 5/6/1962, trong khi nhạc tờ phát hành 30-1-62. Nhạc xuất bản trước bản thảo hả ta?

  2. Vo Thuyet Tham

    Tôi và bạn bè tôi vẫn còn giữ tờ nhạc, trên mạng, trên Facebook cũng đã có đăng: Hiện tại có đến 2 tờ nhạc: màu Vàng và màu đỏ, ngày phát hành đầu tiên là 30-1-1962, ngày tiếp theo là ngày 30-11-1962. Trong khi, bản thảo của Y Vũ là ngày 5-6-1962. Cái này cũng thừa sức chứng minh Y Vũ nói không trung thực.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *